Toerisme voor Autisme: Op naar een sensorisch bewust en stressvrij museum 

Toerisme voor Autisme: Op naar een sensorisch bewust en stressvrij museum

Musea kunnen plekken zijn om dingen te ontdekken, om te ontspannen of om met vrienden af te spreken. Voor mensen met autisme kunnen museumbezoeken echter ook stress en overprikkeling met zich meebrengen. Autisme is een spectrum (ASS) dat wordt gekenmerkt door een andere manier van informatieverwerking in de hersenen, en het beïnvloedt hoe mensen de wereld ervaren. Ongeveer 1% van de bevolking heeft hier mee te maken, een aantal dat de laatste tijd stijgt door aanpassingen in de diagnostische criteria. In België zijn er ongeveer 117 000 mensen met autisme, en elk jaar komen er bijna 1200 nieuwe diagnoses bij*. In dit focusartikel wil Open Museum u kennis laten maken met de praktijken van Toerisme voor Autisme, een Belgisch initiatief dat tot doel heeft de toeristische sector toegankelijk, gestructureerd, begrijpelijk en zintuiglijk bewust te maken, en zo dus ook aangenamer voor mensen met autisme.

Een autisme-bewuste toolkit voor musea

Het voornaamste doel van het initiatief is om toeristische attracties, zoals musea, te adviseren en te ondersteunen bij het toegankelijk maken van hun faciliteiten voor autistische bezoekers. Dit begint bij de eerste bron van stress voor deze doelgroep: onverwachte gebeurtenissen. Een bezoek in detail kunnen voorbereiden is dus een eerste stap in het creëren van een rustigere ervaring.

Toerisme voor Autisme stelt voor om de bezoekerservaring van een museum of toeristische attractie te bekijken vanuit het perspectief van hun focusgroep van mensen met autisme. Op basis van deze expertise ontwikkelen ze vervolgens hulpmiddelen om de ervaring meer gestructureerd, voorspelbaar en zintuiglijk bewust te maken.

Voor musea zijn de drie belangrijkste autismevriendelijke hulpmiddelen die worden aanbevolen een visueel stappenplan van de faciliteit (1), een duidelijke afsprakenfiche over de ongeschreven regels of ‘etiquette’ in een museum (2) en een sensorische plattegrond die aangeeft welke plaatsen in het museum triggerend kunnen zijn vanwege de prikkels (3).

1. Een visueel stappenplan van de faciliteit

Een visueel stappenplan bestaat uit een gedetailleerde beschrijving van iedere stap van het bezoek, vergezeld van afbeeldingen, symbolen en een kort stukje tekst.

Meer voorbeelden vind je op de website.

2. Uitleg over de gedragsregels

Een tweede tool die wordt aangeraden is de afsprakenfiche, die de vaak onuitgesproken regels in musea duidelijk uiteenzet. Het verheldert de ‘do’s’ en ‘don’ts’ in het museum, zoals: “In een museum wandel ik, ik loop niet”, “Ik raak de tentoongestelde werken niet aan” of “Ik kan mijn vragen stellen aan de museummedewerkers in dit uniform.”

Meer voorbeelden vind je op de website.

3.Sensorische plattegrond

Ten slotte geven sensorische plattegronden een overzicht van de verschillende ruimtes in het museum. Zo’n plattegrond kan informatie bevatten over de drukte van een ruimte, de verlichting (heel helder, eerder donker of bewegend licht), de grootte van een kamer (groot of smal), of er al dan niet audio wordt afgespeeld, of eender welke andere situatie aanwezig is die triggerend kan zijn vanwege een grote hoeveelheid aan prikkels. Sensorische kaarten kunnen ook aanwijzingen bevatten naar de toegankelijke toiletten of de verschillende rustplaatsen. Deze informatie is niet alleen handig voor een autistisch publiek, het helpt ook andere bezoekers om zich de ruimte beter voor te stellen.

Meer voorbeelden vind je op de website.

Om nog wat verder te gaan

De bovenstaande tools zorgen voor meer voorspelbaarheid, waardoor mensen hun bezoek van tevoren kunnen voorbereiden en zo hun stress bij het ontdekken van nieuwe ruimtes kunnen verminderen.

Om nog enkele stappen verder te gaan: als het gaat om het verwelkomen van mensen met autisme, gaat er niets boven een vriendelijk, open gezicht. Daarom biedt Toerisme voor Autisme via haar Academy online cursussen, workshops en trainingen aan, die gericht zijn op museumprofessionals zoals gidsen en receptiemedewerkers.

De receptie van het museum kan ook een sensorische toolkit ter beschikking stellen, die bestaat uit een noise-cancelling hoofdtelefoon, zonnebril, fidget toys, communicatiehulpmiddelen en dergelijke. Een meer structurele maatregel zou zijn om ‘prikkel-vriendelijke’ tijdslots in te plannen, waarin licht en geluid worden verminderd om overweldigende zintuiglijke prikkels te beperken. Interesse in deze praktijk? Lees dan het artikel over museumvoorschriften voor meer informatie.

Deze hulpmiddelen zijn niet alleen nuttig voor mensen met autisme; ze helpen onder andere ook nieuwe bezoekers, gezinnen, mensen met ADHD of hoogsensitieve mensen. Dit idee van Universal Design4 staat centrale voor zowel Toerisme voor Autisme als Open Museum. Een autismebewuste aanpak is een aanpak waar iedereen baat bij heeft, dus aarzel niet op Toerisme voor Autisme te conacten of om de website te bekijken.

*Vlaamse Vereniging voor Autisme. https://autismevlaanderen.be/autisme

© Photo : Jonas Polet